Prowadzenie spraw spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółki akcyjnej wiąże się nie tylko z odpowiedzialnością cywilną czy handlową, ale również z ryzykiem karno-skarbowym. Wielu menedżerów i członków zarządów zakłada, że za ewentualne zaległości podatkowe i nieprawidłowości w deklaracjach VAT lub CIT odpowiada wyłącznie osoba prawna (spółka) bądź biuro rachunkowe. Przepisy Kodeksu karnego skarbowego statuują jednak zasadę indywidualnej odpowiedzialności karnej osób fizycznych sprawujących zarząd.
Przepis art. 9 § 3 KKS jako podstawa odpowiedzialności menedżera
Prawną konstrukcją umożliwiającą pociągnięcie członka zarządu do odpowiedzialności za przestępstwa lub wykroczenia skarbowe popełnione w ramach działalności podmiotu gospodarczego jest art. 9 § 3 Kodeksu karnego skarbowego (k.k.s.). Stanowi on, że za przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe odpowiada jak sprawca także ten, kto na podstawie przepisu prawa, decyzji właściwego organu, umowy lub faktycznego wykonywania zajmuje się sprawami gospodarczymi, w szczególności finansowymi, osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej.
Zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą, sam fakt zasiadania w zarządzie spółki handlowej i posiadanie prawa do jej reprezentacji stwarza domniemanie sprawowania zarządu nad sprawami gospodarczymi. Powierzenie prowadzenia ksiąg rachunkowych zewnętrznemu biuru rachunkowemu nie zwalnia członka zarządu z obowiązku nadzoru i rzetelnego podpisania ewidencji i deklaracji (np. plików JPK_VAT).
Najczęściej zarzucane czyny obejmują:
Podanie nieprawdy w deklaracjach podatkowych (art. 56 k.k.s.).
Nierzetelne prowadzenie lub przesłanie księgi (ewidencji JPK_VAT – art. 61a k.k.s.).
Uporczywe niewpłacanie podatku w terminie (art. 57 k.k.s.).
Niewystawienie faktury lub wystawienie faktury nierzetelnej (art. 62 k.k.s.).
Mechanizmy ochrony: Czynny żal (art. 16 KKS) a korekta deklaracji (art. 16a KKS)
W przypadku wykrycia błędu lub nieprawidłowości w rozliczeniach podatkowych spółki, prawodawca udostępnia instrumenty pozwalające uniknąć kary karnej skarbowej.
Korekta deklaracji (art. 16a KKS)
Zgodnie z art. 16a k.k.s., nie podlega karze za przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe sprawca czynu zabronionego dotyczącego złożenia deklaracji lub przesłania księgi, jeżeli złożona została prawnie skuteczna korekta deklaracji lub ewidencji (JPK_VAT) wraz z uiszczeniem w całości uszczuplonej należności publicznoprawnej. Jest to tryb wyłączający karalność.
Klasyczny czynny żal (art. 16 KKS)
W sprawach, w których doszło do zaniechania (np. brak złożenia deklaracji w ogóle lub brak wystawienia faktury), konieczne jest sporządzenie zawiadomienia na podstawie art. 16 § 1 k.k.s.. Aby czynny żal był skuteczny, musi zostać złożony zanim organ ścigania powziął wyraźnie udokumentowaną wiadomość o popełnieniu przestępstwa lub rozpoczął czynności kontrolne zmierzające do jego ujawnienia (art. 16 § 5 k.k.s.).
Wyłączenia i ograniczenia czynnego żalu (art. 16 § 6 KKS)
Skuteczność instytucji czynnego żalu jest wyłączona w odniesieniu do sprawców, którzy kierowali wykonaniem zabronionego czynu, organizowali grupę przestępczą lub nakłaniali inną osobę do popełnienia przestępstwa skarbowego (art. 16 § 6 k.k.s.). Ponadto, w świetle stanowiska Sądu Najwyższego (m.in. uchwała I KZP 3/12), zastosowanie art. 16a k.k.s. jest wyłączone, gdy dochodzi do zbiegu z przestępstwami powszechnymi (np. fałszowanie dokumentów z art. 270 k.k.).
Często zadawane pytania (FAQ)
Czy odwołany członek zarządu odpowiada za błędy podatkowe z okresu pełnienia funkcji?
Tak. Odwołanie z funkcji w zarządzie nie wyłącza odpowiedzialności karnej skarbowej za czyny i zaniechania, które miały miejsce w czasie, kiedy dana osoba faktycznie zajmowała się sprawami gospodarczymi spółki (art. 9 § 3 k.k.s.).
Czy wysłanie czynnego żalu po wszczęciu kontroli celno-skarbowej jest skuteczne?
Nie. Zgodnie z art. 16 § 5 pkt 2 k.k.s., czynny żal złożony po rozpoczęciu przez organ czynności kontrolnych zmierzających do ujawnienia danego przestępstwa jest bezskuteczny i nie chroni przed odpowiedzialnością.
Kto powinien podpisać czynny żal w imieniu spółki?
Czynny żal jest instytucją zindywidualizowaną. Zawiadomienie składa osoba fizyczna, która popełniła dany czyn (np. prezes zarządu lub członek zarządu odpowiedzialny za finanse), występując we własnym imieniu, a nie jako organ spółki.
Ochrona prawno-skarbowa dla kadry zarządzającej we Wrocławiu
Audyt ryzyk karno-skarbowych oraz sprawne wdrożenie procedur naprawczych pozwala zabezpieczyć członków zarządu przed sankcjami finansowymi i karnymi. Kancelaria Adwokacka adw. Roberta Jokiela świadczy doradztwo z zakresu prawa karno-skarbowego dla spółek i kadry menedżerskiej na terenie Wrocławia.
Zabezpiecz zarząd przed ryzykiem karno-skarbowym:
Adres: ul. Sądowa 4 (gmach ORA), pok. 36, 50-046 Wrocław
Telefon: +48 661 565 699
E-mail: robert.jokiel@adwokatura.pl
Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie edukacyjno-informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani opinii prawnej w rozumieniu przepisów prawa. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy stanu faktycznego i prawnego. W celu uzyskania pomocy prawnej w konkretnej sprawie należy skonsultować się z adwokatem.